Myagdi /  हिमालपारिको जिल्ला मुसताङ्गमा अझै पनि मुखीया प्रथा कायमै रहेको छ ।

नेपालमा रहेको पाचायती ब्यबस्थामा रहेको प्रधानपाच जस्तै मुखिया पनि एउटा रहेको मुस्ताङ्गी बताउछन् । गाउँस्तरमा सामाजिक कामकाजलाई सुचारुरुपले अगाडि बढाउने अगुवा ब्यक्ती नै यहाँको मुखीया हो । गाउ स्तरमा भएका हरेका समस्यालाई मुखियालेनै सुल्झाउने गरेको पाईन्छ । मुखिया संगै मुस्ताङ्गमा कटुवाल प्रथा पनि यथाबतनै रहेको छ । मुखियाको आदेशमा बैठक बोलाउने काममा कटुवाल खट्ने गरेके पाईन्छ । मुखियाको आदेसमा कटुवालले बोलाउदा नआएमा मुस्ताङ्गमा छेपाजरीवाना गर्ने गरीन्छ ।

मुस्ताङ्गी राजा जिग्मे परवल बिष्टको पुस्ता पनि मुखिया रहेको स्थानिय बुढा पाका भन्ने गर्छन् । चैधौ सताब्दी देखी मुस्ताङ्गको लोमन्थाङमा राजकाज चलाउन थालेपछि कालन्तरमा राजाको उपाधि पाएको बताईन्छ । लोमन्थाङ्गको पहिलो राजा अभिपाल तिब्बत यारलुङ मुखियाका छोरा रहेको बताईन्छ । यसले तिब्बत हुदै तल्लो मुस्ताङ्ग सम्म मुखिया प्रथाले ब्यापकता पाएको देखिन्छ ।

मुस्ताङ्गमा रहेको मुखिया प्रथालाई जुनसुकै ब्यबस्था आए पनि खासै फरक पारेको देखिदैन । पाचायत कालमा पनि प्रधानपाच भएको बेलामा मुखियाकै बोलबाला थियो । बहुदल आए पछि गाबिस अध्यक्ष भए पनि मुखियाको अधिकारमा कुनै कटौति भएन । स्थानिय निकाय बिहीन भएको अबस्थामा पनि मुखियाकै नेतृत्वमा सबै काम हुने गरेको छ । यहाँ सम्मकी गाउमा आउने बिकासको बजेट समेत मुखियाको प्रत्यक्ष निगरानीमा हुने गरेको छ । मुस्ताङ्गको सदरमुकाम रहेको गाबिस जोमसोममा अहिले मिमबहादुर थकाली मुखिया रहेका छन् ।

गाउँमा मुखियाको आफ्नै कानुन रहेको पाईन्छ । उनिहरुको कानुन भनेको स्थानीयको दैनिक कामगाज एबं ब्यबहारीक जिबनमा आई पर्ने कठिनाईहरु कसरी समाधान गर्न सकिन्छ भन्ने ने रहेको जोमसोमका मुखिया मिमबहादुर थकालीको धारणा छ । sharley gautam beni